KADES-JSON
Sürüm 1.1.045 şemaKarbon Denetim Standardı — açık veri değişim formatı
Bir kurumsal karbon envanterinin, onu hesaplayan yazılımdan bağımsız olarak doğrulama ve belgelendirme kuruluşlarına iletilebilmesi için tanımlanmış makine okunur formattır. Şemalar JSON Schema draft-07 biçimindedir; herhangi bir dilde, herhangi bir araçla doğrulanabilir.
Yayınlayan: KOBİZON Proje Danışmanlık ve Yazılım Tic. Ltd. Şti. · Lisans: CC BY 4.0 — atıf vererek serbestçe kullanılabilir · İletişim: [email protected]
Bu standart neyi çözüyor?
Bugün bir KOBİ karbon hesabını doğrulatmak istediğinde veriyi genellikle Excel tablosu, PDF ve e-posta ekleri hâlinde gönderir. Doğrulayıcı aynı sayıları kendi tablosuna elle aktarır. Bu aktarım hem zaman alır hem de hatanın kaynağını belirsizleştirir: sayı yanlışsa hatanın hesapta mı, aktarımda mı olduğu anlaşılamaz.
KADES-JSON bu aktarımı ortadan kaldırır. Envanter, hesap izi, kullanılan emisyon faktörleri ve destekleyici belgelerin özetleri tek bir doğrulanabilir pakette taşınır. Doğrulayıcı paketi kendi sisteminde açar, şemaya karşı doğrular ve hesabı yeniden üretebilir.
Yazılımdan bağımsız
Şema açık; başka bir hesaplama yazılımı da bu formatta üretim yapabilir.
Yeniden hesaplanabilir
Hesap izi her ara adımı taşır; doğrulayıcı sonucu kendi hesabıyla karşılaştırır.
Bütünlüğü kanıtlanır
Manifest her dosyanın SHA-256 özetini içerir; sonradan değişen dosya belli olur.
Nasıl doğrularım?
Şemalar sabit adreslerden sunulur; bizim sistemimize bağlanmanız gerekmez.
# Şemayı indirin
curl -O https://portal.yesilveri.tr/standart/kades-json/v1.1.0/kades-paket.schema.json
# Kendi tarafınızda doğrulayın (Node.js / ajv)
npx ajv-cli validate -s kades-paket.schema.json -d paket.json
# veya Python
python -c "import json,jsonschema; \
jsonschema.validate(json.load(open('paket.json')), \
json.load(open('kades-paket.schema.json')))"Şema katıdır — bilinmeyen alan da hatadır
Tanımlı olmayan bir alan gönderildiğinde paket reddedilir, sessizce yok sayılmaz. Sebep: yok sayılan alan, gönderen tarafta “iletildi” sanılır. Bir doğrulama sürecinde iletildiği sanılan ama karşı tarafa hiç ulaşmamış veri, eksik veriden daha tehlikelidir.
Aynı gerekçeyle sayısal değerler metin olarak taşınır. Kayan nokta gösterimi 0,1 + 0,2 gibi basit bir toplamada bile sapma üretir; emisyon ve para tutarlarında bu sapma doğrulama sonucunu etkileyebilir.
Şemalar
45 şema · her biri ayrı indirilebilir · alan sayıları dosyaların kendisinden okunmuştur
Paket ve manifest
Kanıt paketinin dış kabuğu: hangi dosyalar var, özetleri ne, hangi motor sürümüyle üretildi.
Kuruluş ve sınırlar
Kimin envanteri, hangi tesisler dâhil, hangi sınır yaklaşımı seçilmiş, ne dışlanmış.
Emisyonlar
Kapsam 1, 2 ve 3 verileri. Kapsam 2 iki değerle taşınır — konum bazlı ve pazar bazlı ayrı alanlardır ve şema bunların toplanmasına izin verecek bir alan içermez.
Emisyon faktörleri
Hangi faktör, hangi kurumdan, hangi belgeden, hangi geçerlilik aralığıyla kullanıldı.
Hesap izi
Her sonucun nasıl elde edildiği: girdi, faktör, ara sonuç, çarpan. Doğrulayıcının yeniden hesaplayabilmesi bu bölüme bağlıdır.
Belirsizlik ve veri kalitesi
Sayının ne kadar güvenilir olduğunun beyanı.
Beyan, belge ve doğrulama
Sorumluluk beyanı (ISO 14064-1 §9.3.1), destekleyici belgeler ve doğrulama sonucu.
Yapay zekâ kullanım beyanı
Envanterin hangi adımında otomatik çıkarım kullanıldıysa burada beyan edilir. Kullanıcı onayından geçmemiş hiçbir çıkarım envantere giremez; şema bunu kayıt altına alır.
Durum ve seçenek listeleri
Serbest metin yerine kapalı küme kullanılan alanlar.
Diğer
Yukarıdaki öbeklere girmeyen şemalar.
Sürüm politikası
- Yayımlanmış sürüm değişmez. /standart/kades-json/v1.1.0 adresindeki dosyalar bir daha güncellenmez. Bir düzeltme gerekirse yeni sürüm yayımlanır; eski adres çalışmaya devam eder. Aksi hâlde geçmişte doğrulanmış bir paket, bugün geçersiz görünebilirdi.
- Alan eklemek ara sürüm, alan kaldırmak ana sürüm çıkarır. Zorunlu bir alanın kaldırılması veya anlamının değişmesi ana sürüm gerektirir.
- Her paket kendi şema sürümünü taşır. Paketin içindeki sürüm alanı, doğrulayıcının hangi şemayla kontrol edeceğini belirler — tahmin gerekmez.